Эрүүл мэндийн яам - Монгол улсын засгийн газар
ЭХ ОРОНДОО НҮДНИЙ ТОРЛОГ ШИЛЭНЦРИЙН МЭС ЗАСЛЫГ АМЖИЛТТАЙ ХИЙЖ БАЙНА.   ЭМЯ     “Ариутгалын төв тасаг, нян судлалын лабораторийг шинэчлэн засварлажээ     ЭМЯ     Төрийн дээд одон медалиар шагнагдлаа     ЭМЯ     Төрийн тусгай албан хаагчдын нэгдсэн эмнэлгийг Монгол улсын ерөнхийлөгчийн зарлигаар “Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон”-гоор шагнагдлаа.     ЭМЯ    ХАЛДВАРТ СААГИЙН ЭСРЭГ ИДЭВХИГҮЙЖҮҮЛСЭН ВАКЦИНЫГ ДАРХЛААЖУУЛАЛТАД НЭВТРҮҮЛЭХ СУРГАЛТ ЭХЭЛЛЭЭ
Удам дамжсан эмчийнх

Удам дамжсан эмчийнх

Энэ удаа өнжсөн айлын маань эзэгтэй хүүхдийн чих хамар хоолойн эмч, нөхөр нь хөлбөмбөгийн спортод хориод жил зүтгэсэн эрхэм. Б.Дэлгэрмаа эмчийг чих хамар хоолойн гэдгээр нь эрүүл мэндийн салбарынхан анддаггүй юм билээ. Харин Д.Ганбатыг Монголын хөл бөмбөгийн холбооны ерөнхий нарийн бичгийн дарга, гүйцэтгэх захирлын албыг олон жил хашсан гэхээр спортод дурлагчид мэдэх байх. Эдний том охин нь бас олны танил. Дэлхийн мисст Монголоо төлөөлж анх удаа оролцож байсан Хонгорзул. Гэрийн эзэгтэйн утас руу залгатал уриалгахан нь аргагүй “Хүрээд ир ээ” л гэж байна. Товлосон цагтаа Зайсангийн “Оргил” супермаркетийн цаахна байрлах есөн давхар байранд нь яваад очлоо. Эзэгтэй хаалгаа тайлж өгөх зуураа “Цай даргилж байхад орж ирлээ шүү” гэж инээмсэглэн хэлээд ширээнээ урив. Буйдан дээрээ ном уншиж суусан гэрийн эзэн “Манай зээ хүү ирчихсэн бужигнуулж байна. Бид хоёрын амь даа” гээд зээгийнхээ толгойг илэв. Хонгорзулын том хүү юм байна. Зургаан настай Тайшир хүү хөлбөмбөгт жигтэйхэн дуртай гэнэ. Өвөөгийнхөө хөл бөмбөгийг өрөө дамжин хөөж гүйгээд гүйцэгдэх янзгүй жирийлгэнэ. Эзэгтэй “Миний зээ чинь өвөөгийнхөө хөлбөмбөг тоглож явсан он цагийг үргэлжлүүлэх хүү дээ” гэж хэлээд өхөөрдөн харав. Өвөө, эмээгийн амины зээ амралтын өдрөө ирдэг аж. Гал тогооны шүүгээний дээд талын хананд жирийтэл өлгөсөн дэлхийн улс, нийслэлийн нэртэй дурсгалын тавагнууд эднийд ирсэн хэний ч харааг татахаар содон юм. Дэлгэрмаа эмч “Бид хоёр их азтай. Манай нөхөр Монголын хөлбөмбөгийн холбоонд ажиллаж явсан учраас ажлынхаа шугамаар олон улсад очиж байсан. Би ч гэсэн эмнэлгийнхээ шугамаар өчнөөн оронд очсон. Европын бүх улсад очсон байх шүү. Очсон газар бүрээсээ ийм таваг авдаг юм. Би ЭХЭМҮТ-дөө их өртэй хүн. Тэр сайхан газарт хүүхдээ төрүүлсэн, хань минь тэнд намайг анх олж харсан гээд яривал олон сайхан дурсамж бий” гэж байна. Гэрийн эзэн ярианд оролцож “Манай хүн иймэрхүү зүйл яриад хоёр дахин өндөр цалин амлаад байхад өөр газарт очдоггүй хүн дээ” хэмээн жуумалзав. Бууз жигнэх зуур эзэгтэйтэй хууч хөөрөлдөв. Эзэгтэйн өвөг дээдэс үе дамжин Баянхонгорт аж төрж байж. Аав, ээж нь хоёулаа эмч гэнэ. Дэлгэрмаа эмч бидэнд цай аягалангаа “Миний аавыг Батаахүү гэдэг юм. Баянхонгорынхон андахгүй. Ертөнцийн мөнх бусыг үзүүлсэн. Ээжийн минь алдар Цэрмаа. Энх тунх үр ачаа тойруулаад жаргаж суугаа сайхан буурал бий” хэмээв. Аавынх нь талд эмч нар олон гэж сонирхуулав. Ээжийнх нь уг удмын түүх тун сонирхолтой юм. Богд хаанаас төрийн дууч цол хүртэж байсан хошуу ноёны туслагч Дандардорж эмээгийнх нь аав гэнэ. Эзэгтэйн эмээ өдгөө 104 настай буурай хажуугийнх нь байранд амьдардаг юм байна. Саявтар аавынхаа хэлмэгдсэний мөнгөн тэтгэмжийг авчээ. Эмээгийнх нь аав Дандардорж Богд хаанаас төрийн дууч цол хүртэж байжээ. Гурван өдөр тасралтгүй дуулахдаа нэг ч дууг давтан дуулаагүй гэсэн хууч яриаг эдний удмынхан өөр зуураа бахархан ярьцгаадаг юм байна. 1939 оны хэлмэгдүүлэлтийн үеэр баривчлагдаж яваад эргэж ирээгүй гэнэ. Эзэгтэйн өвөө Халх голд байлдаж явжээ. Цусан гавьяаны улаан тугийн одон авч явсан хүн аж. Гэрийн эзэн эхнэрийнхээ эмээгийн удам судрын талаар ном бичиж эхэлжээ. Удам судрын тухай хөөрөлдөх үеэр Д.Ганбат ярианд оролцлоо. Гэрийн эзэн “Миний ханийн удам судар үүх түүх ихтэй. Цагаан сараас өмнө номоо дуусгачих санаатай үзээд л байна. Дандардорж гэж мундаг хүн хэлмэгдүүлэлтийн үеэр баривчлагдахдаа тавь дөхөж байсан юм билээ. Хошуу засаглаж явсан тэр хүний оюунлаг, сэхээлгийг, авьяасыг нь бахдаж барамгүй юм аа. Наад зах нь гэхэд л Богд хаанаас төрийн дууч цол авч байсан талаар манай хүн сая ярилаа. Бичгийн эрдэм соёл нь бүр гайхмаар. Манж, төвд, орос, хятад хэлтэй, оточ маарамбын ухаанд суралцсан хүн байж. Тухайн үеийн эрдэмтэй хүмүүс ямар мундаг боловсорсон байсныг харуулсан тод жишээ шүү. 11 хүүхэдтэй хүн байсан юм билээ. Баригдаад явахад нь 1921 оноос өмнө төрсөн долоон хүүхдийг нь шунахай феодалын хүүхэд гээд сургуульд сургаагүй хяхаж хавчсан эмгэнэлтэй түүх байна. Үр удмаар нь хэлмэгдүүлнэ гэдэг асар эмгэнэлтэй. Гэсэн ч сайн хүний үрс мөн чанараа гээдэггүйн үлгэр манай хүний удмаас харагддаг юм” хэмээн хууч хөөрөв. Гэрийн эзэн нийслэлд төрсөн ч уг гарлаараа Өвөрхангайн Төгрөг сумынх гэнэ. Аав нь жолооч, ээж нь оёдолчин байж. Эдийн засагч мэргэжилтэй энэ эрхэм амьдралынхаа хорь гаруй жилийг хөлбөмбөгт зориулсан тухай сурвалжлагын эхэнд онцолсон. Багаасаа л хөлбөмбөг хөөж гүйдэг хүү байж. Их сургуулийнхаа шигшээд тоглож, хөл бөмбөгийн спортоор хичээллэж байсан залуу сургуулиа төгсөөд Дарханд ажиллахдаа ч Хөлбөмбөгийн холбооны Дархан дахь салбар зөвлөлийн даргын албыг давхар хашиж явжээ. Нийслэлд ирсэн хойноо ч холбоондоо идэвхтэй явсаар сүүлдээ холбооныхоо ерөнхий нарийн бичгийн дарга, гүйцэтгэх захирлынх нь албыг хашсан гэнэ. “Хөлбөмбөгөөр дэлхийд амжилт гаргахын тулд бид яах ёстой вэ. Тийм цаг хэзээ ирэх бол” гэж сонирхоход “Хөлбөмбөг тоглох дургүй хүн гэж үгүй. Хүүхэд байхаас нь спортын дөр суулгах ёстой юм билээ л дээ. Ер нь хөдөлгөөний эвсэл эзэмшүүлчихвэл хүүхдийн бие бялдар ямар ч спорт руу ороход бэлэн болдог. Үүнийг нь биеийн тамирын хичээлийнх нь агуулгад суулгаад өгчих хэрэгтэй. Энэ спортод дуртай хүмүүс нь байхад заах чиглүүлэх арга хэмжээг систем, дэс дараатай зохион байгуулахад хөгжихгүй юм гэж үгүй. Бид ингэж явсаар өнөөдөр дэлхийн аваргын урьдчилсан шатны тоглолтод орж, дараагийн шат руугаа дэвшээд орох шинэ амжилт гаргаад эхэлчихсэн. Энэ бол олон жилийн хөдөлмөрийн шим. Өмнө нь бид хөлбөмбөгийн спортоо хөгжилтэй орнуудтай харьцуулж дор хаяж 100 жилээр хоцорч яваа гэдэг байсан. Сүүлдээ араас нь хөөгөөд гүйцэхгүйгээ мэдэрч, алгасч хөгжих төлөвлөгөө боловсруулах ёстой гэсэн шийдэлд хүрсэн л дээ. Тэгээд хөгжилтэй орнуудын туршлагыг судалж байгаад стратеги төлөвлөгөө боловсруулсан. Эцэст нь Азийн 48 орон дотроо стратеги төлөвлөгөө боловсруулах ажлаараа ялгарч чадсан шүү. Хоцронгуй хөгжиж байсан улсуудаасаа түрүүлээд хийчихсэн юм. Ийм шалтгаанаар Азийн хөлбөмбөгийн холбоо дээд шагнал болох Алтан од-оо надад өгч байсан түүхтэй” гэж ярилаа. Гэрийн эзэн Катарт очиж хүлээж авсан “Алтан од” шагналаа зочны өрөөндөө хүндэтгэлтэй байрлуулжээ. “Япончууд 2050 онд дэлхийн аварга болно гэсэн төлөвлөгөө гаргасан ч хамаагүй өмнө буюу 2010 он гараад л эмэгтэйчүүд нь дэлхийн аварга болсон” гэж ярих гэрийн эзэн хөлбөмбөгийн спортын ирээдүйд огтхон ч эргэлздэггүй гэнэ. Гэрийн эзэн одоо зээ хүүтэйгээ гэртээ хөлбөмбөг “тоглож”, ном орчуулаад завгүй суудаг болжээ. Эзэгтэйн зав чөлөөтэй үеэр ууланд алхах, машинаараа хаа нэг тийш цэвэр агаарт гарангаа аялах, волейбол тоглох гээд идэвхтэй амрахыг илүүд үздэг аж. Эдний том охин нь тусдаа гарсан бол хоёр хүү нь Австралид сурдаг юм байна. Харүмофүжигийн “Шинэ Монгол” сургуулийн аравдугаар ангид сурдаг бага охин Индра нь бидэнд төгөлдөр хуур тоглож сонирхуулав. Ганбат “Дэлхийн мисс”-т эх орноо төлөөлж оролцсон охиныхоо тухай “Эцсийн шалгаруулалт нь Соёлын төв өргөөнд болоход нь л очиж байлаа шүү дээ. Охиноороо гуйлган байж очсон юм. Үзээд сууж байтал эхний гурав руу орох шинжтэй болчихлоо шүү. Дэд байр баараггүй нь дээ гэж бодоод сууж байтал түрүүлчихдэг байгаа. Маш сонин, гайхалтай мэдрэмжид эзлүүлж хэсэг сууснаа мартдаггүй юм” гэж дурссан бол эзэгтэй “Охинтойгоо тэр том арга хэмжээнд очоод Ази тивийнхээ охидоор бахархсан шүү. Ази тивдээ манай улсын охид бие хаагаараа онцгой. Монгол охид дэлхийн мисс болоход ойрхон гэж боддог” хэмээлээ. Эзэгтэй яриа үүсгэх бүрдээ мэргэжлээрээ бахархсан үг унагах юм. Багаасаа хүссэн мэргэжил учраас эмчийнхээ мэргэжилд хайртай гэнэ. Онц сурдаг сурагч охин хамгийн сайн байсан химийн шалгалтдаа бүдэрч, конкурсдээ азгүйтэн Анагаахын дундын хуваарь авсан, аавынхаа ятгалгаар сувилагчийн мэргэжлээр суралцах болсон, сувилагчаар сурсан жилүүддээ шөнийн 22 цаг хүртэл номын санд сууж Анагаахын дээдэд урилгаар элссэн, төгсөөд гуравхан хоногийн дараа Улсын хоёрдугаар төв эмнэлэгт сэхээний эмчээр ажилласан гэж ирээд өчнөөн яриа хөврөв. Гэрийн эзэгтэй сэхээний эмч хийж байгаад Эх нялхсын төвд Чих хамар хоолойн тасагт эмчээр ажилд орсноосоо хойш өнөөг хүртэл ЭХЭМҮТ-д ажиллаж яваа гэнэ. Дэлгэрмаа эмч насаараа ажилласан төвийнхөө Хүүхдийн чих, хамар, хоолойн тасгийн эрхлэгчээр ажилладаг аж. Хүүхдүүд чих хамар хоолойн өвчлөлд илүү өртөмхий байдаг гэнэ. Дэлгэрмаа эмч ногоон салат таваглах зуураа Манай зөвлөх поликлиникийн статистикийг харахад хамгийн их өвчлөлтэй нь чих хамар хоолой, мэдрэл, уушгины тасаг байдаг юм. Сүүлийн үед ээж, аавуудад нэг алдаа анзаарагдаж байна. Хүүхдийнх нь хоолой өвдөнгүүт дур мэдээд антибиотик өгчихдөг. Эдгээд дахиад өвдөхөд нь дахиад антибиотик өгдөг. Саяхан Улсын клиникийн хоёрдугаар эмнэлгийн захирал Баясгалан эмч анхаарахаар сэдэв хөндсөн харагдсан. Антибиотикийн эмх замбараагүй хэрэглээний нөлөө хэдэн жилийн дараа антибиотикт дарагдахгүй өвчин болж гарч ирнэ гэсэн утгатай үг хэлсэн байна лээ. Үнэхээр үнэн үг” гэж байна. Хаана ч явсан чихэвч зүүж яваа хүүхэд залууст хамаатай яриа ч бидний дунд өрнөв. Хүний сонсох босго хэмжээ 20-30 децибел байх ёстой гэнэ. ДЭМБ өндөр децибелтэй хөгжим сонсохыг хориглодог юм байна. 40 децибелийг сонслоо гэхэд хагас цагаас хэтрүүлж болохгүй гэсэн зөвлөмж хүртэл гаргачихаж. Удаан хугацаанд чанга дуу сонсоод байвал чихний мэдрэлийн эсийг сөнөрөлд хүргэдэг аж. Өнөөдөр чихэвчээр чанга дуу сонсч яваа хүүхэд, залуус хэдэн жилийн дараа сонсголын эмгэгтэй болох магадлал маш өндөр гэж Дэлгэрмаа эмч ярилаа. Дэлгэрмаа эмчийг 1990-ээд онд Солонгост очиход нэг доктор гудамжинд чихэвч сонсон яваа өсвөр насны хүүг заагаад “Ирээдүйн өвчтөн маань энд явж байна” гэж хэлж байж. Тэр доктор хожим 2013-2018 онд Дэлхийн чих хамар хоолойн нийгэмлэгийн ерөнхийлөгчөөр ажилласан гэнэ. “Шүдний өвчлөл хоолойн өвчлөлд нөлөөлдөг гэж сонссон. Энэ хэр бодитой мэдээлэл вэ” гэж сонирхоход Дэлгэрмаа эмч “Гүйлсэн булчирхайн үрэвслийг үүсгэдэг стрептококк гэж бактери бий. Энэ бол шүдийг хорхойтуулдаг бактери. Шүд хорхойтой бол гүйлсэн булчирхайд заавал нөлөөлдөг. Гүйлсэн булчирхайг үрэвсүүлдэг, архаг үрэвсэлд хүргэдэг. Тэгэхээр амны хөндий эрүүл байж гүйлсэн булчирхайн үрэвсэл тусахгүй. Шүд хорхойтой бол чих хамар хоолойн үрэвслээс гадна хоол боловсруулах эрхтэнд сөргөөр нөлөөлдөг. Эрүүл шүд хөтөлбөр хэрэгжээд эхэлчихлээ, хоёр, гуравхан жилийн дараагаас үр дүн нь мэдрэгдээд л эхэлнэ. Манай улс чинь их гоё. Зөв зүйл эхлүүлчихвэл үр дүн нь тэр дороо гардаг” гэв. Жар, далаад онд эмч нарыг сандаргаж байсан стафилоккокоор үүсгэгддэг буглаа сүүлийн нэг хоёр жилд мэдрэгдэхүйцээр өссөнийг гэрийн эзэгтэйтэй яриа дэлгэж суухдаа сонсов. ЭХЭМҮТ-ийн ерөнхий мэс заслын эмч нар өдөрт энд тэнд гарсан 20-30 буглаа нээж байгаа гэнэ. Дэлгэрмаа эмчийн “Чих хамар хоолойн тасагт ингэж ирэх хүүхдийн тоо сүүлийн нэг жилд ихэссэн. Хоолойг нь дутуу эмчилдэг, хорхойтой шүдтэй, антибиотикийн буруу хэрэглээнээс болж гүйлсэн булчирхайнуудад буглаа үүсдэг. Тэрнээс болж хүүхдүүд амаа ч ангайж чадахгүй, хордлогод ороод хүнд байдалтай ирж байна. Гүйлс орчмын буглаа үүсч эмнэлэгт ирэх хандлага сүүлийн жилд ихэсчихлээ. Долоо хоногт тогтмол таваас зургаан тохиолдол ажиглагдаж байна. Стафилоккок бол маш хоруу чанартай. Идээ буглаа үүсгэдэг. Ерээд оноос хойш бараг ажиглагдахаа байсан буглаа эрс нэмэгдэх болсон нь ерөөсөө л эрүүл мэндийн боловсролтой холбоотой” гэсэн үг аав, ээжүүдэд хүргэмээр өнцөг санагдав. Хүүхдүүддээ нафазолин хэрэглэж, тэр нь наркоман буюу донтолт болж хувирч байна гэсэн мэдээлэл цацагддаг. Бидний ярианы нэг сэдэв энэ байсан юм. Нярай хүүхдэд физиологийн битүүрэл гэж байдгийг мэдэхгүйгээсээ болж олон ээж хүүхдийнхээ хамрыг ухаж, цэвэрлэж, элдэв дусаалга хэрэглэж үрэвсүүлж гэмтээдэг гэнэ. Дэлгэрмаа эмч ээжүүдэд “Эхийнхээ хэвлийд усанд бойжиж байгаад гарч ирсэн хүүхэд хуурай орчинд гарахаараа маш их хэмжээний салст ялгаруулж эхэлдэг. Аливаа эрхтэн дасан зохицох, хамгаалах чадвартай учраас ийм шинж ажиглагдаж байгаа юм. Тэр үед хамрыг нь цэвэрлэж, дусаалга дусааж цочроож болохгүй. Наад талыг нь арчиж цэвэрлэж, 50-60 хувийн чийгшилтэй орчинд байлгаж, 0.65 хувийн салин гэж уусмал дусаахад л болно” гэж зөвлөв. Нэг зүйл сонирхуулж хэлэхэд Европын чих хамар хоолойн нийгэмлэгийнхэн “Ээжүүдийн хэт анхаарах хам шинж”-үүдийг жагсаачихаж. Эхэнд жагссан хам шинж нь хүүхдийнхээ хамрыг битүү гээд ухсаар байгаад үрэвслүүлдэг ээжүүдтэй холбоотой юм байна. Бас нэг сонин мэдээллийг Дэлгэрмаа эмчээс сонслоо. Шилжилтийн насны хүүхдүүд, жирэмсэн бүсгүйчүүдэд гормоны гаралтай хамрын битүүрэл гэж байдаг гэнэ. Ийм онцлогийг мэдэхгүйгээс болж шилжилтийн насныхан хамрын дусаалга их хэрэглэж, сүүлдээ наркоман буюу донтолтын хэлбэрт ордог болжээ. Бэлгийн хоёрдогч шинж илрэхэд гормон ихэсч, тэр нь хамарт нөлөөлдөг юм байна. Дэлгэрмаа эмч “Хамрын гормонтой дусаалга гэж бий. Гэхдээ мэргэжлийн эмч нарын зөвлөмжөөр л хэрэглэх ёстой. Хамрын судас агшаах дусаалга гэж байгаа. Хамар битүүрэлтийг архаг, хурц, харшлын гаралтай үрэвсэл гэх мэтээр ангилдаг. Сүүлийн үед эмийн гаралтай хамрын битүүрэл ихэссэн. Эмийг долоо хоногоос илүү дусааж болохгүй” гэж яриагаа үргэлжлүүллээ. Хүүхдийг дөнгөж төрөнгүүт хараа, сонсгол, түнх, бодисын солилцооных нь шинжилгээг хийж ямар нэг эмгэгтэй эсэхийг шууд тодорхойлох боломжтой болсон тухай гэрийн эзэгтэйгээс сонсов. Түнхний мултралыг дөнгөж төрөхөд нь оношилдог болсноос хойш энэ төрлийн эмгэгтэй хүүхдүүд гэмтлийн эмнэлэгт очихоо больж. Хараа, сонсголын хувьд ч гэсэн дөнгөж төрөхөд нь шинжлэхэд гайхмаар үр дүнтэй эмчилж болдог гэнэ. Сонсгол нь асуудалтай нярайг гурав, зургаан сартайд нь давтан үзлэгт оруулаад сонсголгүй нь тогтоогдвол дунгийн суулгацын мэс засал хийгээд сонсголтой болгоод эхэлчихэж. 2009 оноос хувийн эмнэлгүүдэд хийж эхэлсэн энэ хагалгааг улсын эмнэлэгт даатгалын мөнгөөр хийдэг болсон гэнэ. 30-40 саяар үнэлэгддэг дунгийн суулгацын аппаратны үнийн 25 хувийг нь аав, ээж, 75 хувийг төсвөөс гаргадаг юм байна. Дэлгэрмаа эмч “ Бид хоёр нас дөрвөн сартайд хүүхдэд дунгийн суулгацын хагалгаа хийж байсан. Хагалгаа хийснээс нэг сарын дараа аппаратыг нь асаахад хүүхэд цочино, гайхна. Ээжийнхээ дуунд хариу үйлдэл үзүүлнэ. Таг сонсголгүй хүүхдийнхээ сонсож байгааг харсан аав, ээжүүд ямар их баярладаг гэж санана. Уйлна, баярласнаа илэрхийлнэ, бүр баярласандаа хагалгаа хийсэн багийнханд мөргөж байсан ээж бий. Хүн урмын амьтан. Мэргэжилдээ дурлаж өдий хүртэл цаг завгүй ажиллаж яваа эмч нар яг энэ агшинд урам авч, юугаар ч илэрхийлэх аргагүй кайф мэдэрдэг. Гэнэт юм сонсч эхэлсэн тэр жаахан амьтны харц, инээд, ер үйлдэл бүхэн нь ямар их кайф мэдрүүлдэгийг зүйрлэж хэлэх үг олдохгүй байна. Чин сэтгэлээсээ баярлалаа гэж хэлж байгаа аав, ээжүүдээс маш том урам авдаг. Юу ч сонсдоггүй байсан хүүхэд сонсдог болж, гадаад орчинтойгоо харилцаж, ээждээ хөтлүүлээд инээгээд ороод ирэх агшныг харах хамгийн сайхан” гэж хэлээд инээмсэглэлээ. Чих нь төрөлхийн битүү төрсөн хүүхдүүдэд ч сонсгол бэлэглэх асуудалгүй болж. Долоон сартай бяцханы духанд чичиргээнд аппарат зүүж өгөнгүүт л сонсч эхэлсэн сэтгэл хөдлөм түүхийг эзэгтэйгээс сонсов. Алга ташихаар ийш тийш харж хариу үйлдэл үзүүлсэн хүүхдээ ээж нь хараад баярласандаа нулимсаа барьж дийлээгүй гэнэ. Энэ мэт олон сайхан түүх сонсч хэсэг суулаа. Битүү чихтэй хүүхдэд багад нь ийм аппарат зүүж, зургаа долоон настайд нь суваг хийж өгч, 15 хүрэхээс нь өмнө хавирганы мөгөөрснөөс нь аваад дэлбэн хийж өгөхөд л эв эрүүл болчих юм байна. Сав л хийвэл эмнэлгээ, ажлаа ярих гэрийн эзэгтэй ярианыхаа төгсгөлд “Гадаадад эмч нарыг маш их үнэлдэг. Төлөвлөгөөт хагалгаа гээд хагалгаанд орох хугацааг нь хэлэхэд хүн бүр хүндэтгэн хүлээж авдаг. Гэтэл манайхан нэг өдөр ч хүлээх дургүй, элдэв шүүмжлэл хэлдэг. Би социализмын үед эмч хүний хүүхэд байсан. Тэр үед эмч нарыг гойд хүндэлдэг байсныг та ч мэдэх байх. Зориод ирж байгаа хүүхдүүдийн аав, ээж, ойр дотны хүмүүсийн хандлагыг анзаарах нь ээ талархах сэтгэл багасч дээ гэсэн гутранги бодол төрдөг шүү. Уг нь монголчууд найрсаг, налгар ард түмэн. Шилжилтийн үетэй л холбоотой үзэгдэл шиг байна” гэж хэлсэн юм.
Долоон хүний амь аварсан хоёр эмчид баяр хүргэлээ

Долоон хүний амь аварсан хоёр эмчид баяр хүргэлээ

Өнгөрөгч арваннэгдүгээр сарын 19-нөөс 20-нд шилжих шөнө 04.30 цагийн үед Баянзүрх дүүргийн арванхоёрдугаар хороонд “Хүн угаартсан байна” гэх дуудлагын дагуу эмч Э.Одгэрэл, жолооч Т.Гүнтэвсүрэн нар дуудлагаар очжээ. Улмаар байшингийн гал хажуу гэр лүү дамжиж, угаартсан иргэд галын аюулд өртсөн байсан аж. Ингээд мэргэжлийн ур чадвар гарган хурдан шуурхай ажиллаж, 2-13 насны таван хүүхэд, хоёр иргэнийг цаг алдалгүй гаргаж, эрдэнэт хүний амь насыг аварсан бахдам гавьяа байгуулжээ. Тэд угаартсан хүмүүсийг аварч түргэн тусламжийн машиндаа оруулах үед гэр шатаж нурсан аж. Тэгвэл өчигдөр Нийслэлийн эрүүл мэндийн газраас албан үүргээ биелүүлж явахдаа эрдэнэт хүний амь насыг аварсан хоёр албан хаагчдад “Хүний төлөө” медалийг гардуулж, нэг сарын цалинтай дүйцэх хэмжээний мөнгөн урамшуулал олгосон билээ. Харин өнөөдөр Эрүүл мэндийн сайд Д.Сарангэрэл салбарынхаа хоёр ажилтныг хүлээн авч уулзан, Эрүүл мэндийн яамны жуухаар шагнаж, урамшууллаа. Түргэн тусламжийн Их эмч Э.Одгэрэл болсон явдлын талаар ярихдаа “Өнгөрөгч сарын 19-нөөс 20-нд шилжих шөнө албан үүргээ гүйцэтгээд явж байсан. Дуудлагын дагуу очиход 50 гаруй насны иргэн хашааны гадаа тосч аваад “Байшин шатаж байна, бидэнд туслаач, гал дуудаж өгөөч” гэсэн. Бид маш шуурхай 101 рүү тусламж дуудаад, угаартсан хүмүүс хаана байгааг асуулаа. "Угаартсан иргэд урд талын гэрт байгаа" гэсэн. Улмаар байшингийн гал гэрийн дээд талын даавуу руу орж эхэлсэн учраас гэр лүү хурдан гүйж орсон. Гэрийн голын орон дээр таван хүүхэд, 20, 50 орчим насны хоёр эмэгтэй байлаа. Би гэр шатаж эхэлснийг дуулгаад хүүхдүүдийг ороож машинд оруулсан. Мөн 50 гаруй насны эмэгтэйг аваад гарсан. 28 орчим насны эмэгтэй өөрөө хүрэм нөмрөөд бидэнтэй хамт гарсан. Ер нь бол бүгд л өмссөн хувцастайгаа л гарч амжсан даа. Ингээд хүүхдүүдийг ЭХЭМҮТ-д хүргэж, 56 настай эмэгтэйг Цэргийн төв эмнэлгийн яаралтай тусламжийн тасагт хүргэж өгсөн” хэмээн ярив. Эрүүл мэндийн сайд Д.Сарангэрэл хүний төлөө хэмээн тангараг өргөсөн хоёр ажилтнаараа бахархаж байна хэмээгээд “Та бүхний буян заяа дэлгэрэг. Долоогийн долоон хүний алтан амь аварна гэдэг буянтай үйл хэрэг. Тиймээс миний зүгээс тусалж болох бүх зүйлээр туслахад бэлэн. Та бүхэн ч гэсэн нэгэн халуун ам бүлийг гэртэй болгох хандивын аянаа зохион байгуулаарай” хэмээлээ. Их эмч Э.Одгэрэл нь 2012 онд “Ач” анагаах ухааны их сургууль төгссөн бөгөөд 2017 оны арванхоёрдугаар сараас эхлэн Нийслэлийн Түргэн тусламжийн төвд их эмчээр ажиллаж байгаа аж. Харин жолооч Т.Гүнтэвсүрэн нь тус төвд 2003 оноос хойш ажиллаж буй бөгөөд эрүүл мэндийн салбарт тасралтгүй 23 жил ажиллажээ.
Сайд Д.Сарангэрэл БНХАУ-аас манай улсад суугаа Элчин сайд Син Хаймин-тай уулзалт хийлээ

Сайд Д.Сарангэрэл БНХАУ-аас манай улсад суугаа Элчин сайд Син Хаймин-тай уулзалт хийлээ

БНХАУ-аас Монгол Улсад суугаа Элчин сайд Син Хаймин үүрэгт ажлаа дуусгаж байгаатай холбогдуулан өнөөдөр ЭМЯ-нд хүлээн авч уулзлаа. Монгол, Хятад хоёр улсын эрүүл мэндийн салбар дахь харилцаа, хамтын ажиллагаа олон жилийн түүхэн уламжлалтай бөгөөд таныг Монгол Улсад ажиллах хугацаанд эрүүл мэндийн салбарын хүний нөөцийг бэхжүүлэх, эмч мэргэжилтнүүдийн сургалт, харилцан солилцоо, хөрөнгө оруулалт, анагаах ухаан, эрүүл мэндийн шинэ дэвшилтэт арга технологи нэвтрүүлэх, хамтарсан төсөл хөтөлбөр хэрэгжүүлэх, харилцан мэдлэг туршлага солилцох зэргээр томоохон ажлуудыг хийж хэрэгжүүллээ. Тухайлбал, хоёр улсын ЭМЯ-д хоорондын хоорондын хамтын ажиллагааны төлөвлөгөөг 1991 оноос эхлэн 4 жилийн хугацаатайгаар тус тус байгуулан ажиллаж байгаа бөгөөд 2017 онд Монгол Улсын Эрүүл мэндийн яам болон БНХАУ-ын Эрүүл мэндийн яам хоорондын 2017-2021 онд хамтран ажиллах төлөвлөгөөг байгуулсан. Уг төлөвлөгөөний хүрээнд халдварт өвчний хяналт, эрүүл мэндийн мэдээллийн тогтолцоо, телемедицин, цахим эрүүл мэнд, эрүүл мэндийн инноваци, технологи; уламжлалт анагаах ухаан, эх, хүүхдийн эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээ, нийгмийн эрүүл мэндийн яаралтай үеийн бэлэн байдал, хариу арга хэмжээ, цусны аюулгүй байдал, эрүүл мэндийг дэмжих чиглэлүүдээр хамтран ажиллахаар тусгагдсан. Мөн эмч мэргэжилтний сургалт, хүний нөөцийн чадавхийг бэхжүүлэх чиглэлээр БНХАУ-ын Засгийн газрын хөгжлийн албан ёсны туслалцааны хүрээнд тус улсын Худалдааны яамнаас зохион байгуулдаг 3 долоо хоногийн сургалтад жил бүр олон тооны Монгол эмч мэргэжилтнүүд хамрагдсан. Тухайлбал, 2015-2018 онд нийт 74 эмч мэргэжилтнүүд эх хүүхдийн эрүүл мэнд, мэдрэл, зүрх судасны эмгэг, сувилахуй, уламжлалт анагаах ухаан болон халдварт өвчний чиглэлээрх сургалтад хамрагджээ. Түүнчлэн 2019 онд сүрьеэгийн чиглэлээр 30, зүрх судасны эмгэг болон бэлгийн замын халдварт өвчний чиглэлээр тус тус 25 эмч мэргэжилтнүүд хамрагдлаа.

Долоо хоногийн онцлох

Шинэ мэдээ мэдээлэл

Улсын гуравдугаар төв эмнэлгийн хамт олон  “Ойлгое, хүндлье-Гэр бүлийнхээ төлөө” аянд нэгдэж, арга хэмжээ зохион байгууллаа

Улсын гуравдугаар төв эмнэлгийн хамт олон “Ойлгое, хүндлье-Гэр бүлийнхээ төлөө” аянд нэгдэж, арга хэмжээ зохион байгууллаа Улсын гуравдугаар төв эмнэлэг жендерт суурилсан хүчирхийлэлтэй тэмцэх “Ойлгое, хүндлье-Гэр бүлийнхээ төлөө” аянд нэгдэж, хүчирхийллийн эсрэг үйл ажиллагааг зохион байгууллаа. Дэлхийн 180 гаруй улс орон жил бүрийн 11 сарын 25-наасс 12 сарын 10-ны хооронд “Жендерт суурилсан хүчирхийлэлийн эсрэг” тэмцэн үйл ажиллагаа зохион байгуулдаг уламжлалтай бөгөөд тус эмнэлгийн хамт олон “Ойлгоё, Хүндлье-Гэр бүлийнхээ төлөө” уриан дор хүчирхийллийн эсрэг аяныг өрнүүлэн ажилласан. Энэхүү аяны хүрээнд 2019.12.02-ны өдөр “Ойлгоё-Хүндлье” уриан дор “Цагаан туузтаны хөдөлгөөн” арга хэмжээг зохион байгуулж, 200 гаруй иргэд, үйлчлүүлэгч, эмч, ажилчдад цагаан тууз зүүж, нийт 335 иргэд, үйлчлүүлэгч, эмч, ажилчдаар хүчирхийллийн эсрэг нэгдэж буйгаа илэрхийлсэн гарын үсэг зуруулан хөдөлгөөн өрнүүлсэн. Улсын гуравдугаар эмнэлгийн хамт олон Жендерийн эрх тэгш байдлыг хангах 2017-2020 оны үйл ажиллагааны төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэн ажилладаг бөгөөд хүүхдийн хүчирхийлэл, гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх мэдээлэл, сургалт, сурталчилгааны чиглэлээр жил бүр зорилтот үйл ажиллагааг хэрэгжүүлэн ажилладаг. 2019 онд тус эмнэлэг Зөвлөх поликлиникийн “Өдрийн эмчилгээ”-ний 144 тоот өрөөг хүүхэд, жирэмсэн эх, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн, хүчирхийллээс урьдчилан сэргийлэх, тусламж үйлчилгээ үзүүлэх өрөө болгон тохижуулж, холбогдох мэдээ мэдээллийн самбар, үзүүлэн зэргийг байршуулж, “Улаан карт”-аар үйлчлэх зохицуулалт хийж ажиллаж байна.

“ӨСВӨР ҮЕИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ТАНДАЛТЫН ТОГТОЛЦОО" СЭДЭВТ СУРГАЛТЫГ ЗОХИОН БАЙГУУЛАВ

ЭМС-ын 2015 оны 6-р сарын 5-ны өдрийн “Өсвөр үеийн эрүүл мэндийн мэдээллийн маягт батлах тухай” 224 тоот тушаалд заасны дагуу 2015 оны 7-р сарын 1-нээс эхлэн ЭХЭМҮТ-ийн Тандалт судалгааны алба улсын хэмжээнд өсвөр үеийн эрүүл мэндийн мэдээллийг цахимаар хүлээн авч эхэлсэн бөгөөд өсвөр үеийнхэнд нийгэм, сэтгэлзүйн цогц тусламж үйлчилгээ үзүүлсэн талаарх нэгдсэн мэдээллийн сантай болж, гарсан үр дүнг илүү бодитой үнэлж, урьдчилан сэргийлэх үйл ажиллагааг авахын тулд 2019 онд тандалтын тогтолцоог боловсронгуй болгож, програм хангамжид өргөтгөл хийсэн. Програм хангамжийг өргөтгөсөнтэй холбоотой шинэ програм хангамжийг өсвөр үеийн эмч, мэргэжилтнүүдэд танилцуулсан хурлыг ЭХЭМҮТ-ийн Эрдмийн өргөөнд 2019 оны 12-р сарын 6-нд ЭХЭМҮТ-ийн эмчилгээ эрхэлсэн дэд захирал Ц.Алтантуяа нээж, "ӨСВӨР ҮЕИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ТАНДАЛТЫН ТОГТОЛЦОО” сэдвээр хийлээ. Цахим хуралд ЭХЭМҮТ-ийн ТСА-ны Хүүхдийн их эмч Т.Номиндэлгэр, “Өсвөр үеийн эрүүл мэндийн тандалтын тогтолцооны өнөөгийн байдал”, ТСА-ны инженер Б.Жаргал “Өсвөр үеийн эрүүл мэндийн мэдээллийн цахим програм” сэдвээр мэдээлэл хийж, програмаа танилцууллаа. Уг цахим хуралд ЭХЭМҮТ-ийн Өсвөр үеийн клиникийн эмч М.Мөнххишиг, сэтгэлзүйч А.Бумбаяа, нийгмийн ажилтан Н.Эрдэнэчимэг, НЭМГ-ын өсвөр үеийн эрүүл мэндийг хариуцсан мэргэжилтэн Б.Цолмон, СЭМҮТ, ГССҮТ, Улсын 2-р төв эмнэлэг, ЭХЭМҮТ-ийн Тандалт судалгааны алба, Статистик мэдээлэлзүйн тасаг, Увс аймаг, 9 дүүргийн өсвөр үеийн эмч, мэргэжилтэн, сэтгэлзүйч, нийгмийн ажилтан, зөвлөгч нарын 40 гаруй хүн оролцлоо. Сургалтын төгсгөлд сургалтанд оролцогчдын дунд нээлттэй хэлэлцүүлэг, асуулт хариулт өрнөж, гарсан асуулт, хариулт, санал хүсэлтэнд ЭХЭМҮТ-ийн ТСА-ны дарга Т.Гантуяа, Өсвөр үеийн эмч М.Мөнххишиг, ТСА-ны эмч, мэргэжилтнүүд хариулж, цаашид мэдээллээ үнэн зөв, шуурхай оруулж, мэдээлэл, програмтай холбоотой санал хүсэлтээ тус алба руу явуулахыг уриалав. Сургалтанд идэвхитэй оролцож хамтран ажилласан эмч мэргэжилтэн нартаа талархал илэрхийлье.

Удам дамжсан эмчийнх

Энэ удаа өнжсөн айлын маань эзэгтэй хүүхдийн чих хамар хоолойн эмч, нөхөр нь хөлбөмбөгийн спортод хориод жил зүтгэсэн эрхэм. Б.Дэлгэрмаа эмчийг чих хамар хоолойн гэдгээр нь эрүүл мэндийн салбарынхан анддаггүй юм билээ. Харин Д.Ганбатыг Монголын хөл бөмбөгийн холбооны ерөнхий нарийн бичгийн дарга, гүйцэтгэх захирлын албыг олон жил хашсан гэхээр спортод дурлагчид мэдэх байх. Эдний том охин нь бас олны танил. Дэлхийн мисст Монголоо төлөөлж анх удаа оролцож байсан Хонгорзул. Гэрийн эзэгтэйн утас руу залгатал уриалгахан нь аргагүй “Хүрээд ир ээ” л гэж байна. Товлосон цагтаа Зайсангийн “Оргил” супермаркетийн цаахна байрлах есөн давхар байранд нь яваад очлоо. Эзэгтэй хаалгаа тайлж өгөх зуураа “Цай даргилж байхад орж ирлээ шүү” гэж инээмсэглэн хэлээд ширээнээ урив. Буйдан дээрээ ном уншиж суусан гэрийн эзэн “Манай зээ хүү ирчихсэн бужигнуулж байна. Бид хоёрын амь даа” гээд зээгийнхээ толгойг илэв. Хонгорзулын том хүү юм байна. Зургаан настай Тайшир хүү хөлбөмбөгт жигтэйхэн дуртай гэнэ. Өвөөгийнхөө хөл бөмбөгийг өрөө дамжин хөөж гүйгээд гүйцэгдэх янзгүй жирийлгэнэ. Эзэгтэй “Миний зээ чинь өвөөгийнхөө хөлбөмбөг тоглож явсан он цагийг үргэлжлүүлэх хүү дээ” гэж хэлээд өхөөрдөн харав. Өвөө, эмээгийн амины зээ амралтын өдрөө ирдэг аж. Гал тогооны шүүгээний дээд талын хананд жирийтэл өлгөсөн дэлхийн улс, нийслэлийн нэртэй дурсгалын тавагнууд эднийд ирсэн хэний ч харааг татахаар содон юм. Дэлгэрмаа эмч “Бид хоёр их азтай. Манай нөхөр Монголын хөлбөмбөгийн холбоонд ажиллаж явсан учраас ажлынхаа шугамаар олон улсад очиж байсан. Би ч гэсэн эмнэлгийнхээ шугамаар өчнөөн оронд очсон. Европын бүх улсад очсон байх шүү. Очсон газар бүрээсээ ийм таваг авдаг юм. Би ЭХЭМҮТ-дөө их өртэй хүн. Тэр сайхан газарт хүүхдээ төрүүлсэн, хань минь тэнд намайг анх олж харсан гээд яривал олон сайхан дурсамж бий” гэж байна. Гэрийн эзэн ярианд оролцож “Манай хүн иймэрхүү зүйл яриад хоёр дахин өндөр цалин амлаад байхад өөр газарт очдоггүй хүн дээ” хэмээн жуумалзав. Бууз жигнэх зуур эзэгтэйтэй хууч хөөрөлдөв. Эзэгтэйн өвөг дээдэс үе дамжин Баянхонгорт аж төрж байж. Аав, ээж нь хоёулаа эмч гэнэ. Дэлгэрмаа эмч бидэнд цай аягалангаа “Миний аавыг Батаахүү гэдэг юм. Баянхонгорынхон андахгүй. Ертөнцийн мөнх бусыг үзүүлсэн. Ээжийн минь алдар Цэрмаа. Энх тунх үр ачаа тойруулаад жаргаж суугаа сайхан буурал бий” хэмээв. Аавынх нь талд эмч нар олон гэж сонирхуулав. Ээжийнх нь уг удмын түүх тун сонирхолтой юм. Богд хаанаас төрийн дууч цол хүртэж байсан хошуу ноёны туслагч Дандардорж эмээгийнх нь аав гэнэ. Эзэгтэйн эмээ өдгөө 104 настай буурай хажуугийнх нь байранд амьдардаг юм байна. Саявтар аавынхаа хэлмэгдсэний мөнгөн тэтгэмжийг авчээ. Эмээгийнх нь аав Дандардорж Богд хаанаас төрийн дууч цол хүртэж байжээ. Гурван өдөр тасралтгүй дуулахдаа нэг ч дууг давтан дуулаагүй гэсэн хууч яриаг эдний удмынхан өөр зуураа бахархан ярьцгаадаг юм байна. 1939 оны хэлмэгдүүлэлтийн үеэр баривчлагдаж яваад эргэж ирээгүй гэнэ. Эзэгтэйн өвөө Халх голд байлдаж явжээ. Цусан гавьяаны улаан тугийн одон авч явсан хүн аж. Гэрийн эзэн эхнэрийнхээ эмээгийн удам судрын талаар ном бичиж эхэлжээ. Удам судрын тухай хөөрөлдөх үеэр Д.Ганбат ярианд оролцлоо. Гэрийн эзэн “Миний ханийн удам судар үүх түүх ихтэй. Цагаан сараас өмнө номоо дуусгачих санаатай үзээд л байна. Дандардорж гэж мундаг хүн хэлмэгдүүлэлтийн үеэр баривчлагдахдаа тавь дөхөж байсан юм билээ. Хошуу засаглаж явсан тэр хүний оюунлаг, сэхээлгийг, авьяасыг нь бахдаж барамгүй юм аа. Наад зах нь гэхэд л Богд хаанаас төрийн дууч цол авч байсан талаар манай хүн сая ярилаа. Бичгийн эрдэм соёл нь бүр гайхмаар. Манж, төвд, орос, хятад хэлтэй, оточ маарамбын ухаанд суралцсан хүн байж. Тухайн үеийн эрдэмтэй хүмүүс ямар мундаг боловсорсон байсныг харуулсан тод жишээ шүү. 11 хүүхэдтэй хүн байсан юм билээ. Баригдаад явахад нь 1921 оноос өмнө төрсөн долоон хүүхдийг нь шунахай феодалын хүүхэд гээд сургуульд сургаагүй хяхаж хавчсан эмгэнэлтэй түүх байна. Үр удмаар нь хэлмэгдүүлнэ гэдэг асар эмгэнэлтэй. Гэсэн ч сайн хүний үрс мөн чанараа гээдэггүйн үлгэр манай хүний удмаас харагддаг юм” хэмээн хууч хөөрөв. Гэрийн эзэн нийслэлд төрсөн ч уг гарлаараа Өвөрхангайн Төгрөг сумынх гэнэ. Аав нь жолооч, ээж нь оёдолчин байж. Эдийн засагч мэргэжилтэй энэ эрхэм амьдралынхаа хорь гаруй жилийг хөлбөмбөгт зориулсан тухай сурвалжлагын эхэнд онцолсон. Багаасаа л хөлбөмбөг хөөж гүйдэг хүү байж. Их сургуулийнхаа шигшээд тоглож, хөл бөмбөгийн спортоор хичээллэж байсан залуу сургуулиа төгсөөд Дарханд ажиллахдаа ч Хөлбөмбөгийн холбооны Дархан дахь салбар зөвлөлийн даргын албыг давхар хашиж явжээ. Нийслэлд ирсэн хойноо ч холбоондоо идэвхтэй явсаар сүүлдээ холбооныхоо ерөнхий нарийн бичгийн дарга, гүйцэтгэх захирлынх нь албыг хашсан гэнэ. “Хөлбөмбөгөөр дэлхийд амжилт гаргахын тулд бид яах ёстой вэ. Тийм цаг хэзээ ирэх бол” гэж сонирхоход “Хөлбөмбөг тоглох дургүй хүн гэж үгүй. Хүүхэд байхаас нь спортын дөр суулгах ёстой юм билээ л дээ. Ер нь хөдөлгөөний эвсэл эзэмшүүлчихвэл хүүхдийн бие бялдар ямар ч спорт руу ороход бэлэн болдог. Үүнийг нь биеийн тамирын хичээлийнх нь агуулгад суулгаад өгчих хэрэгтэй. Энэ спортод дуртай хүмүүс нь байхад заах чиглүүлэх арга хэмжээг систем, дэс дараатай зохион байгуулахад хөгжихгүй юм гэж үгүй. Бид ингэж явсаар өнөөдөр дэлхийн аваргын урьдчилсан шатны тоглолтод орж, дараагийн шат руугаа дэвшээд орох шинэ амжилт гаргаад эхэлчихсэн. Энэ бол олон жилийн хөдөлмөрийн шим. Өмнө нь бид хөлбөмбөгийн спортоо хөгжилтэй орнуудтай харьцуулж дор хаяж 100 жилээр хоцорч яваа гэдэг байсан. Сүүлдээ араас нь хөөгөөд гүйцэхгүйгээ мэдэрч, алгасч хөгжих төлөвлөгөө боловсруулах ёстой гэсэн шийдэлд хүрсэн л дээ. Тэгээд хөгжилтэй орнуудын туршлагыг судалж байгаад стратеги төлөвлөгөө боловсруулсан. Эцэст нь Азийн 48 орон дотроо стратеги төлөвлөгөө боловсруулах ажлаараа ялгарч чадсан шүү. Хоцронгуй хөгжиж байсан улсуудаасаа түрүүлээд хийчихсэн юм. Ийм шалтгаанаар Азийн хөлбөмбөгийн холбоо дээд шагнал болох Алтан од-оо надад өгч байсан түүхтэй” гэж ярилаа. Гэрийн эзэн Катарт очиж хүлээж авсан “Алтан од” шагналаа зочны өрөөндөө хүндэтгэлтэй байрлуулжээ. “Япончууд 2050 онд дэлхийн аварга болно гэсэн төлөвлөгөө гаргасан ч хамаагүй өмнө буюу 2010 он гараад л эмэгтэйчүүд нь дэлхийн аварга болсон” гэж ярих гэрийн эзэн хөлбөмбөгийн спортын ирээдүйд огтхон ч эргэлздэггүй гэнэ. Гэрийн эзэн одоо зээ хүүтэйгээ гэртээ хөлбөмбөг “тоглож”, ном орчуулаад завгүй суудаг болжээ. Эзэгтэйн зав чөлөөтэй үеэр ууланд алхах, машинаараа хаа нэг тийш цэвэр агаарт гарангаа аялах, волейбол тоглох гээд идэвхтэй амрахыг илүүд үздэг аж. Эдний том охин нь тусдаа гарсан бол хоёр хүү нь Австралид сурдаг юм байна. Харүмофүжигийн “Шинэ Монгол” сургуулийн аравдугаар ангид сурдаг бага охин Индра нь бидэнд төгөлдөр хуур тоглож сонирхуулав. Ганбат “Дэлхийн мисс”-т эх орноо төлөөлж оролцсон охиныхоо тухай “Эцсийн шалгаруулалт нь Соёлын төв өргөөнд болоход нь л очиж байлаа шүү дээ. Охиноороо гуйлган байж очсон юм. Үзээд сууж байтал эхний гурав руу орох шинжтэй болчихлоо шүү. Дэд байр баараггүй нь дээ гэж бодоод сууж байтал түрүүлчихдэг байгаа. Маш сонин, гайхалтай мэдрэмжид эзлүүлж хэсэг сууснаа мартдаггүй юм” гэж дурссан бол эзэгтэй “Охинтойгоо тэр том арга хэмжээнд очоод Ази тивийнхээ охидоор бахархсан шүү. Ази тивдээ манай улсын охид бие хаагаараа онцгой. Монгол охид дэлхийн мисс болоход ойрхон гэж боддог” хэмээлээ. Эзэгтэй яриа үүсгэх бүрдээ мэргэжлээрээ бахархсан үг унагах юм. Багаасаа хүссэн мэргэжил учраас эмчийнхээ мэргэжилд хайртай гэнэ. Онц сурдаг сурагч охин хамгийн сайн байсан химийн шалгалтдаа бүдэрч, конкурсдээ азгүйтэн Анагаахын дундын хуваарь авсан, аавынхаа ятгалгаар сувилагчийн мэргэжлээр суралцах болсон, сувилагчаар сурсан жилүүддээ шөнийн 22 цаг хүртэл номын санд сууж Анагаахын дээдэд урилгаар элссэн, төгсөөд гуравхан хоногийн дараа Улсын хоёрдугаар төв эмнэлэгт сэхээний эмчээр ажилласан гэж ирээд өчнөөн яриа хөврөв. Гэрийн эзэгтэй сэхээний эмч хийж байгаад Эх нялхсын төвд Чих хамар хоолойн тасагт эмчээр ажилд орсноосоо хойш өнөөг хүртэл ЭХЭМҮТ-д ажиллаж яваа гэнэ. Дэлгэрмаа эмч насаараа ажилласан төвийнхөө Хүүхдийн чих, хамар, хоолойн тасгийн эрхлэгчээр ажилладаг аж. Хүүхдүүд чих хамар хоолойн өвчлөлд илүү өртөмхий байдаг гэнэ. Дэлгэрмаа эмч ногоон салат таваглах зуураа Манай зөвлөх поликлиникийн статистикийг харахад хамгийн их өвчлөлтэй нь чих хамар хоолой, мэдрэл, уушгины тасаг байдаг юм. Сүүлийн үед ээж, аавуудад нэг алдаа анзаарагдаж байна. Хүүхдийнх нь хоолой өвдөнгүүт дур мэдээд антибиотик өгчихдөг. Эдгээд дахиад өвдөхөд нь дахиад антибиотик өгдөг. Саяхан Улсын клиникийн хоёрдугаар эмнэлгийн захирал Баясгалан эмч анхаарахаар сэдэв хөндсөн харагдсан. Антибиотикийн эмх замбараагүй хэрэглээний нөлөө хэдэн жилийн дараа антибиотикт дарагдахгүй өвчин болж гарч ирнэ гэсэн утгатай үг хэлсэн байна лээ. Үнэхээр үнэн үг” гэж байна. Хаана ч явсан чихэвч зүүж яваа хүүхэд залууст хамаатай яриа ч бидний дунд өрнөв. Хүний сонсох босго хэмжээ 20-30 децибел байх ёстой гэнэ. ДЭМБ өндөр децибелтэй хөгжим сонсохыг хориглодог юм байна. 40 децибелийг сонслоо гэхэд хагас цагаас хэтрүүлж болохгүй гэсэн зөвлөмж хүртэл гаргачихаж. Удаан хугацаанд чанга дуу сонсоод байвал чихний мэдрэлийн эсийг сөнөрөлд хүргэдэг аж. Өнөөдөр чихэвчээр чанга дуу сонсч яваа хүүхэд, залуус хэдэн жилийн дараа сонсголын эмгэгтэй болох магадлал маш өндөр гэж Дэлгэрмаа эмч ярилаа. Дэлгэрмаа эмчийг 1990-ээд онд Солонгост очиход нэг доктор гудамжинд чихэвч сонсон яваа өсвөр насны хүүг заагаад “Ирээдүйн өвчтөн маань энд явж байна” гэж хэлж байж. Тэр доктор хожим 2013-2018 онд Дэлхийн чих хамар хоолойн нийгэмлэгийн ерөнхийлөгчөөр ажилласан гэнэ. “Шүдний өвчлөл хоолойн өвчлөлд нөлөөлдөг гэж сонссон. Энэ хэр бодитой мэдээлэл вэ” гэж сонирхоход Дэлгэрмаа эмч “Гүйлсэн булчирхайн үрэвслийг үүсгэдэг стрептококк гэж бактери бий. Энэ бол шүдийг хорхойтуулдаг бактери. Шүд хорхойтой бол гүйлсэн булчирхайд заавал нөлөөлдөг. Гүйлсэн булчирхайг үрэвсүүлдэг, архаг үрэвсэлд хүргэдэг. Тэгэхээр амны хөндий эрүүл байж гүйлсэн булчирхайн үрэвсэл тусахгүй. Шүд хорхойтой бол чих хамар хоолойн үрэвслээс гадна хоол боловсруулах эрхтэнд сөргөөр нөлөөлдөг. Эрүүл шүд хөтөлбөр хэрэгжээд эхэлчихлээ, хоёр, гуравхан жилийн дараагаас үр дүн нь мэдрэгдээд л эхэлнэ. Манай улс чинь их гоё. Зөв зүйл эхлүүлчихвэл үр дүн нь тэр дороо гардаг” гэв. Жар, далаад онд эмч нарыг сандаргаж байсан стафилоккокоор үүсгэгддэг буглаа сүүлийн нэг хоёр жилд мэдрэгдэхүйцээр өссөнийг гэрийн эзэгтэйтэй яриа дэлгэж суухдаа сонсов. ЭХЭМҮТ-ийн ерөнхий мэс заслын эмч нар өдөрт энд тэнд гарсан 20-30 буглаа нээж байгаа гэнэ. Дэлгэрмаа эмчийн “Чих хамар хоолойн тасагт ингэж ирэх хүүхдийн тоо сүүлийн нэг жилд ихэссэн. Хоолойг нь дутуу эмчилдэг, хорхойтой шүдтэй, антибиотикийн буруу хэрэглээнээс болж гүйлсэн булчирхайнуудад буглаа үүсдэг. Тэрнээс болж хүүхдүүд амаа ч ангайж чадахгүй, хордлогод ороод хүнд байдалтай ирж байна. Гүйлс орчмын буглаа үүсч эмнэлэгт ирэх хандлага сүүлийн жилд ихэсчихлээ. Долоо хоногт тогтмол таваас зургаан тохиолдол ажиглагдаж байна. Стафилоккок бол маш хоруу чанартай. Идээ буглаа үүсгэдэг. Ерээд оноос хойш бараг ажиглагдахаа байсан буглаа эрс нэмэгдэх болсон нь ерөөсөө л эрүүл мэндийн боловсролтой холбоотой” гэсэн үг аав, ээжүүдэд хүргэмээр өнцөг санагдав. Хүүхдүүддээ нафазолин хэрэглэж, тэр нь наркоман буюу донтолт болж хувирч байна гэсэн мэдээлэл цацагддаг. Бидний ярианы нэг сэдэв энэ байсан юм. Нярай хүүхдэд физиологийн битүүрэл гэж байдгийг мэдэхгүйгээсээ болж олон ээж хүүхдийнхээ хамрыг ухаж, цэвэрлэж, элдэв дусаалга хэрэглэж үрэвсүүлж гэмтээдэг гэнэ. Дэлгэрмаа эмч ээжүүдэд “Эхийнхээ хэвлийд усанд бойжиж байгаад гарч ирсэн хүүхэд хуурай орчинд гарахаараа маш их хэмжээний салст ялгаруулж эхэлдэг. Аливаа эрхтэн дасан зохицох, хамгаалах чадвартай учраас ийм шинж ажиглагдаж байгаа юм. Тэр үед хамрыг нь цэвэрлэж, дусаалга дусааж цочроож болохгүй. Наад талыг нь арчиж цэвэрлэж, 50-60 хувийн чийгшилтэй орчинд байлгаж, 0.65 хувийн салин гэж уусмал дусаахад л болно” гэж зөвлөв. Нэг зүйл сонирхуулж хэлэхэд Европын чих хамар хоолойн нийгэмлэгийнхэн “Ээжүүдийн хэт анхаарах хам шинж”-үүдийг жагсаачихаж. Эхэнд жагссан хам шинж нь хүүхдийнхээ хамрыг битүү гээд ухсаар байгаад үрэвслүүлдэг ээжүүдтэй холбоотой юм байна. Бас нэг сонин мэдээллийг Дэлгэрмаа эмчээс сонслоо. Шилжилтийн насны хүүхдүүд, жирэмсэн бүсгүйчүүдэд гормоны гаралтай хамрын битүүрэл гэж байдаг гэнэ. Ийм онцлогийг мэдэхгүйгээс болж шилжилтийн насныхан хамрын дусаалга их хэрэглэж, сүүлдээ наркоман буюу донтолтын хэлбэрт ордог болжээ. Бэлгийн хоёрдогч шинж илрэхэд гормон ихэсч, тэр нь хамарт нөлөөлдөг юм байна. Дэлгэрмаа эмч “Хамрын гормонтой дусаалга гэж бий. Гэхдээ мэргэжлийн эмч нарын зөвлөмжөөр л хэрэглэх ёстой. Хамрын судас агшаах дусаалга гэж байгаа. Хамар битүүрэлтийг архаг, хурц, харшлын гаралтай үрэвсэл гэх мэтээр ангилдаг. Сүүлийн үед эмийн гаралтай хамрын битүүрэл ихэссэн. Эмийг долоо хоногоос илүү дусааж болохгүй” гэж яриагаа үргэлжлүүллээ. Хүүхдийг дөнгөж төрөнгүүт хараа, сонсгол, түнх, бодисын солилцооных нь шинжилгээг хийж ямар нэг эмгэгтэй эсэхийг шууд тодорхойлох боломжтой болсон тухай гэрийн эзэгтэйгээс сонсов. Түнхний мултралыг дөнгөж төрөхөд нь оношилдог болсноос хойш энэ төрлийн эмгэгтэй хүүхдүүд гэмтлийн эмнэлэгт очихоо больж. Хараа, сонсголын хувьд ч гэсэн дөнгөж төрөхөд нь шинжлэхэд гайхмаар үр дүнтэй эмчилж болдог гэнэ. Сонсгол нь асуудалтай нярайг гурав, зургаан сартайд нь давтан үзлэгт оруулаад сонсголгүй нь тогтоогдвол дунгийн суулгацын мэс засал хийгээд сонсголтой болгоод эхэлчихэж. 2009 оноос хувийн эмнэлгүүдэд хийж эхэлсэн энэ хагалгааг улсын эмнэлэгт даатгалын мөнгөөр хийдэг болсон гэнэ. 30-40 саяар үнэлэгддэг дунгийн суулгацын аппаратны үнийн 25 хувийг нь аав, ээж, 75 хувийг төсвөөс гаргадаг юм байна. Дэлгэрмаа эмч “ Бид хоёр нас дөрвөн сартайд хүүхдэд дунгийн суулгацын хагалгаа хийж байсан. Хагалгаа хийснээс нэг сарын дараа аппаратыг нь асаахад хүүхэд цочино, гайхна. Ээжийнхээ дуунд хариу үйлдэл үзүүлнэ. Таг сонсголгүй хүүхдийнхээ сонсож байгааг харсан аав, ээжүүд ямар их баярладаг гэж санана. Уйлна, баярласнаа илэрхийлнэ, бүр баярласандаа хагалгаа хийсэн багийнханд мөргөж байсан ээж бий. Хүн урмын амьтан. Мэргэжилдээ дурлаж өдий хүртэл цаг завгүй ажиллаж яваа эмч нар яг энэ агшинд урам авч, юугаар ч илэрхийлэх аргагүй кайф мэдэрдэг. Гэнэт юм сонсч эхэлсэн тэр жаахан амьтны харц, инээд, ер үйлдэл бүхэн нь ямар их кайф мэдрүүлдэгийг зүйрлэж хэлэх үг олдохгүй байна. Чин сэтгэлээсээ баярлалаа гэж хэлж байгаа аав, ээжүүдээс маш том урам авдаг. Юу ч сонсдоггүй байсан хүүхэд сонсдог болж, гадаад орчинтойгоо харилцаж, ээждээ хөтлүүлээд инээгээд ороод ирэх агшныг харах хамгийн сайхан” гэж хэлээд инээмсэглэлээ. Чих нь төрөлхийн битүү төрсөн хүүхдүүдэд ч сонсгол бэлэглэх асуудалгүй болж. Долоон сартай бяцханы духанд чичиргээнд аппарат зүүж өгөнгүүт л сонсч эхэлсэн сэтгэл хөдлөм түүхийг эзэгтэйгээс сонсов. Алга ташихаар ийш тийш харж хариу үйлдэл үзүүлсэн хүүхдээ ээж нь хараад баярласандаа нулимсаа барьж дийлээгүй гэнэ. Энэ мэт олон сайхан түүх сонсч хэсэг суулаа. Битүү чихтэй хүүхдэд багад нь ийм аппарат зүүж, зургаа долоон настайд нь суваг хийж өгч, 15 хүрэхээс нь өмнө хавирганы мөгөөрснөөс нь аваад дэлбэн хийж өгөхөд л эв эрүүл болчих юм байна. Сав л хийвэл эмнэлгээ, ажлаа ярих гэрийн эзэгтэй ярианыхаа төгсгөлд “Гадаадад эмч нарыг маш их үнэлдэг. Төлөвлөгөөт хагалгаа гээд хагалгаанд орох хугацааг нь хэлэхэд хүн бүр хүндэтгэн хүлээж авдаг. Гэтэл манайхан нэг өдөр ч хүлээх дургүй, элдэв шүүмжлэл хэлдэг. Би социализмын үед эмч хүний хүүхэд байсан. Тэр үед эмч нарыг гойд хүндэлдэг байсныг та ч мэдэх байх. Зориод ирж байгаа хүүхдүүдийн аав, ээж, ойр дотны хүмүүсийн хандлагыг анзаарах нь ээ талархах сэтгэл багасч дээ гэсэн гутранги бодол төрдөг шүү. Уг нь монголчууд найрсаг, налгар ард түмэн. Шилжилтийн үетэй л холбоотой үзэгдэл шиг байна” гэж хэлсэн юм.

Эрүүл мэндийн даатгалаар олгодог хөнгөлөлттэй эмийн асуудлаар уулзалт боллоо

“Эрүүл мэндийн даатгалын сангаас үнийн хөнгөлөлт олгох зайлшгүй шаардлагатай эмийн нэр, төрөл, үнийн дээд хязгаар хөнгөлөх хэмжээг тогтоох тухай” Эрүүл мэндийн даатгалын Үндэсний зөвлөлийн 12-р тогтоолын хэрэгжүүлэх талаар ярилцаж ЭМЯ болон Эрүүл мэндийн даатгалын ерөнхий газрын удирдлагууд ярилцаж улмаар Эм ханган нийлүүлэх байгууллага, эмийн сангуудаас гаргах саналыг судлан, шийдвэрлэж зүйтэй гэж тогтлоо. Энэ талаар 12 срын 6-ны өдөр Холбогдох байгууллагуудын саналыг сонсох уулзалт боллоо. Уулзалтад ЭМДҮЗ-ийн дэд дарга Д.Дэмбэрэл, Эрүүл мэндийн дэд сайд Л.Бямбасүрэн болон ЭМДҮЗ-ийн ажлын алба, ЭМЯ-ны Бодлого, төлөвлөлтийн газар, Эм үйлдвэрлэл технологийн газар болон ЭМДЕГ-ын төлөөлөл, Монголын эм зүйн байгууллагуудын нэгдсэн “Эм” холбооны тэргүүн Д.Энхжаргал, тус холбооны гүйцэтгэх захирал И.Балжинням, Эм хангамжийн холбооны тэргүүн Д.Цэндээхүү болон бусад эм ханган нийлүүлэх байгууллага, эмийн сангийн төлөөлөгчид оролцов. Уулзалтаар • “Эрүүл мэндийн даатгалын сангаас үнийн хөнгөлөлт олгох зайлшгүй шаардлагатай эмийн нэр, төрөл, үнийн дээд хязгаар хөнгөлөх хэмжээ”-г тогтоох 12-р тогтоолд нэмэлт өөрчлөлт оруулах, бэлтгэх • Эрүүл мэндийн даатгалын сангаас үнийн хөнгөлөлт олгох зайлшгүй шаардлагатай эмийн нэр, төрөл, үнийн дээд хязгаар хөнгөлөх хэмжээ”-г тогтоох 12-р тогтоолын тооцох арга аргачлалын талаар боловсруулах ажлын хэсэг байгуулж ажиллахаар боллоо

“НИЙСЛЭЛИЙН ХҮҮХДИЙН ШҮД УГААЛТЫН АВАРГА ШАЛГАРУУЛАХ ТЭМЦЭЭН” боллоо

Монгол Улсын Засгийн газраас 2018 онд баталсан “Эрүүл шүд-Эрүүл хүүхэд” үндэсний хөтөлбөр, Нийслэлийн Засаг даргын 2016-2020 оны үйл ажиллагааны мөрийн хөтөлбөрийн 4.2.2 дахь хэсгийг хэрэгжүүлэх хүрээнд өнөөдөр “Нийслэлийн хүүхдийн шүд угаалтын аварга” шалгаруулах тэмцээнийг зохион байгуулж байна. ЭМЯ, НЗДТГ, НЭМГ, НШЭНТ-өөс хамтран зохион байгуулж буй энэхүү тэмцээн нь ЕБС-ийн сурагчдын амны хөндийн эрүүл мэндийн боловсролыг дээшлүүлэх, шүд угаах зөв аргачлалыг эзэмшүүлэх, дадал хэвшил бий болгох зорилготой юм. Нээлтийн арга хэмжээнд Эрүүл мэндийн сайд Д.Сарангэрэл, Нийслэлийн Засаг даргын Хүний хөгжил, нийгмийн бодлогын асуудал хариуцсан орлогч Ш.Анхмаа, Нийслэлийн Эрүүл мэндийн газрын дарга Л.Төмөрбаатар болон албаны бусад хүмүүс оролцлоо. Тэмцээний нэгдүгээр үе шатанд дүүргийн Засаг даргын тамгын газар, Эрүүл мэндийн төвтэй хамтран тухайн харьяа дүүргийн ЕБС-иудын 4, 5 дугаар ангийн сурагчдаас шилдэг гурван багийг сонгон шалгаруулжээ. Хоёрдугаар шатанд буюу “Нийслэлийн хүүхдийн шүд угаалтын аварга шалгаруулах тэмцээн”-д есөн дүүргийн 25 сургуулиас нийт 25 баг буюу 9-10 насны 200 хүүхэд амны хөндийн эрүүл мэндийн талаарх мэдлэгээ сорьж, шүд угаах аргачлалаар өрсөлдөж байна. Шилдгээр шалгарсан сургууль, цэцэрлэгийн бага ангийн багш нар “Амны хөндийн эрүүл мэнд“ сургалтыг сурагч, тэдний эцэг, эх асран хамгаалагч нарт зохион байгуулж, үр дүнг тооцон ажиллах юм. Энэхүү туршлагаар цаашид нийслэлийн бусад сургуулийн багш нарыг сурган, тэднээр дамжуулан бага ангийн хүүхэд, эцэг эх, асран хамгаалагч нарт зөв мэдлэг, дадал хэвшил олгохоор зорьж буй юм. Бага насны хүүхдийн дунд шүд цоорох өвчний тархалт ихсэж байгаатай холбогдуулан Нийслэлийн Эрүүл мэндийн газраас олон талт арга хэмжээг үе шаттайгаар зохион байгуулж байна. Дээрх ажлын хүрээнд Нийслэлийн Эрүүл мэндийн газар, Нийслэлийн Боловсролын газар, АШУҮИС-ийн Нүүр, ам судлалын сургуулиас хамтран хүүхдийн амны хөндийн эрүүл мэндийг сайжруулах, шүд зөв угаах дадлыг хэвшүүлэх зорилгоор “Амны хөндийн эрүүл мэнд” сургалтын гарын авлага боловсруулж хэвлүүлсэн. Мөн Нийслэлийн Засаг даргын захирамжийн дагуу нийслэлийн төрийн өмчит ЕБС-ийн 1-5 дугаар ангийн 3100 гаруй багш, сургуулийн эмч, дүүргийн Эрүүл мэндийн төвийн шүдний эмч, нийгмийн ажилтныг сургалтанд хамруулсан бөгөөд төрийн өмчит 231 цэцэрлэгийн эрхлэгч, сургалтын арга зүйч, дүүргийн Эрүүл мэндийн төвийн нийгмийн ажилтан, шүдний эмч, 142 Өрхийн эрүүл мэндийн төвийн эмч зэрэг нийт 658 хүнийг дээрх гарын авлагад багтсан сэдвийн дагуу сургагч багшаар бэлтгэсэн байна. Монгол Улсын хүн амын дийлэнх хувь нь хот суурин газарт шилжин амьдарч, амьдралын хэв маяг, үндэсний уламжлалт дадал заншил нь өөрчлөгдсөн, нийт аймгийн 47.7 хувь нь фторын агууламж багатай ундны ус хэрэглэж байгаагийн зэрэгцээ чихэрлэг, өтгөрүүлсэн, хийжүүлсэн ундааны хэрэглээ сүүлийн 20 гаруй жилд 2-3 дахин нэмэгдэж сүү, цагаан идээний хэрэглээ 40 гаруй хувиар буурсан, хүнсний бүтээгдэхүүний зөв сонголт, зохистой хэрэглээний талаархи хүн амын мэдлэг, дадал хангалтгүй байгаа зэрэг нь шүд цоорох өвчин, цоорлын бус гаралтай шүдний хатуу эдийн эмгэг, яс сийрэгжих өвчнийг үүсгэх гол шалтгааны нэг болж байна. Сүүлийн жилүүдэд хүүхэд, ялангуяа 02-12 насныханы дунд шүд, амны хөндийн өвчлөл ихэссэн төдийгүй 2016 онд нийслэлийн төвийн зургаан дүүргийн 3-5 насны хүүхдийн дунд хийсэн судалгаагаар шүд цоорох өвчний тархалт 92.9 хувь, эрчим 8.2 гарчээ. Хүүхдийн шүдний цоорол нь чих, хамар хоолойн болон амь насанд аюултай эрүү, нүүрний мэс заслын үрэвсэлт өвчний шууд шалтаан, мөн амьсгалын замын халдвараас гадна 200 гаруй халдварт өвчний суурь болдог ажээ.

БНХАУ-ЫН ӨМӨЗО-НЫ ШИЛИЙН ГОЛ АЙМАГТ БҮРТГЭГДСЭН ТАРВАГАН ТАХАЛ ӨВЧНИЙ ТАЛААРХ АЛБАН МЭДЭЭЛЭЛ

БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ны Шилийн гол аймагт 2019 оны 11 сарын 12-24-ний өдрийн хооронд тус улсын 4 иргэн тарваган тахал өвчнөөр өвчилсөн бөгөөд тэдгээр иргэдийг хавьтлуудын хамт бүрэн хяналтад авч, эмчлэн цаашид тархах эрсдэлийг бүрэн зогсоосон талаар БНХАУ-ын Гаалийн газрын Эрүүл мэндийн хорио цээрийн хяналтын хэлтэс, Өвчний хяналт, сэргийлэлтийн төвөөс мэдээлсэн болно. БНХАУ-ын хил дагуух орон нутагт тус төвөөс хийсэн тандалт судалгаагаар тарваган тахлын байгалийн голомт одоогоор намжмал байдалтай байна. Үүссэн нөхцөл байдалтай холбоотойгоор хил залгаа орон нутгийн эрүүл мэндийн байгууллагууд болон хилийн нэвтрэх цэгийн бэлэн байдлыг хангуулж, халдвар тархахаас сэргийлэх бүхий л арга хэмжээг авч, мэргэжил арга зүйн зөвлөгөөгөөр ханган ажиллаж байна. Монгол улсын иргэд гадаадад зорчих тохиолдолд тухайн улс оронд тархаж буй мал, амьтнаас хүнд халдварлах өвчлөлийн мэдээллийг судалж, шаардлагатай тохиолдолд ЗӨСҮТ-өөс /Утас: 70282853/ урьдчилан сэргийлэх зөвлөмжийг авч байхыг анхаарна уу.

ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН САЙДЫН ИВЭЭЛ ДОР ЗОХИОН БАЙГУУЛАГДАЖ БУЙ ЭМНЭЛГИЙН ТОНОГ ТӨХӨӨРӨМЖИЙН ИНЖЕНЕРҮҮДИЙН “ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН САЛБАРЫН ХЭМЖЛИЙН НЭГДМЭЛ БАЙДЛЫН ТОГТОЛЦОО” IV ЧУУЛГАН БОЛЛОО

Эрүүл мэндийн яам, Эрүүл мэндийн хөгжлийн төв, ЭМЯ-ны Эмнэлгийн техник, тоног төхөөрөмжийн мэргэжлийн салбар зөвлөл, Монголын эмнэлгийн инженерчлэлийн нийгэмлэг хамтран Эрүүл мэндийн салбарт хэмжлийн нэгдмэл байдлын тогтолцоо бүрдсэний 5 жилийн ойн хүрээнд “ЭМНЭЛГИЙН ТОНОГ ТӨХӨӨРӨМЖИЙН ИНЖЕНЕРҮҮДИЙН ДӨРӨВДҮГЭЭР ЧУУЛГАН”-ыг 2019 оны 12 дугаар сарын 5-6-ны өдрүүдэд зохион байгууллаа. Чуулганы нээлтэд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, Засгийн газрын гишүүн, Эрүүл мэндийн сайд Д.Сарангэрэл, Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг - Стандарт, хэмжил зүйн газрын дэд дарга Д.Дарь Сүхбаатар, Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургуулийн Захирал Б.Очирбат нар оролцож мэндчилгээ дэвшүүлж, үг хэлж, эрүүл мэндийн салбар тууштай, үр бүтээлтэй ажилласан шилдэг эмнэлгийн тоног төхөөрөмжийн инженерүүдэд шагнал гардуулав. Тус чуулганы үеэр эрүүл мэндийн салбарын эмнэлгийн тоног төхөөрөмжийн чанар, аюулгүй байдал, шалгалт тохируулга, хөрөнгө оруулалт, засвар үйлчилгээг сайжруулах, инженер техникчдийн нийгмийн асуудлын талаар хэлэлцүүлэг болон засвар үйлчилгээний менежментийн сургалт хийгдсэн. Эрүүл мэндийн яам, Эрүүл мэндийн хөгжлийн төв, төв эмнэлэг, тусгай мэргэшлийн төв, 21 аймгийн нэгдсэн эмнэлэг, бүсийн оношилгоо эмчилгээний төв, Нийслэлийн эрүүл мэндийн газрын харьяа 9 дүүргийн эрүүл мэндийн төв, нэгдсэн эмнэлэг, амаржих газар, хувийн хэвшлийн эрүүл мэндийн байгууллага, эмнэлгийн тоног төхөөрөмж ханган нийлүүлэх байгууллагын удирдлага, мэргэжилтэн, инженер, техникчид зэрэг 200 гаран төлөөлөгч чуулганд оролцсон. Энэхүү чуулганаар эмнэлгийн тоног төхөөрөмжийн чанар, аюулгүй байдал, шалгалт тохируулга, хөрөнгө оруулалт, засвар үйлчилгээг сайжруулах, инженер техникчдийн нийгмийн асуудлын талаар хэлэлцүүлж, Япон олон улсын хамтын ажиллагааны байгууллага “ЖАЙКА”-ын шугамаар “Эмнэлгийн тоног төхөөрөмжийн удирдлага, засвар үйлчилгээний сургалт” хамрагдсан инженерүүд олон улсыг туршлага, сурч мэдсэн зүйлсээ хуваалцаж, цаашдын зорилго зорилт, үйл ажиллагааг тодорхойлсон.

ИНЭЭМСЭГЛЭЛ БИДЭНД УРАМ

Бид жилд 61,771 эдийн, 90,755 эсийн шинжилгээг хийж үрэвслийн гаралтай эмгэг болон хортой, хоргүй хавдрыг оношилдог. Оношийг эцэслэж, эрлийг мухарладаг, олон хүнд ИНЭЭМСЭГЛЭЛ БЭЛЭГЛЭДЭГ мэргэжлээрээ үргэлж бахархаж явдаг. - Г.ГАНХҮҮ Эмгэг судлаач эмч Эмгэг Судлалын Үндэсний Төв

“Сувилахуй-2020” үндэсний зөвлөлдөх уулзалт боллоо

Дэлхийн эрүүл мэндийн Ассемблейн 2019 оны 05 дугаар сард Женев хотноо хуралдсан хуралдааны A72/54 Rev.1 шийдвэрээр ирж буй 2020 оныг Сувилагч эх баригчийн жил болгон зарласан юм. Энэ хүрээнд 2019 оны 12 дугаар сарын 03-ны өдөр Эрүүл мэндийн яамнаас санаачлан, 21 аймгийн эрүүл мэндийн газарт сувилахуйн асуудал хариуцсан мэргэжилтнүүд, аймгийн нэгдсэн эмнэлгийн сувилахуйн албаны дарга нар, нийслэл, төв, төрөлжсөн тусгай мэргэшлийн эмнэлгүүд, сувилахуйн боловсрол олгогч байгууллага, Монголын сувилагчдын нийгэмлэг, Сувилахуйн амьдрал төв зэрэг сувилахуйн мэргэжлийн гол төлөөлөгчид болох 78 хүний бүрэлдэхүүнтэй “Сувилахуй-2020” үндэсний зөвлөлдөх уулзалтыг зохион байгуулав. Энэхүү уулзалтад Эрүүл мэндийн яамны Бодлого төлөвлөлтийн газраас Сувилахуй, эх барихуйн асуудлаарх бодлогын асуудлууд, Төрийн захиргаа, удирдлагын газраас Сувилагч, эх баригчдын хүний нөөцийн төлөвлөлт, Эмнэлгийн тусламжийн газраас Сувилахуйн тусламж, үйлчилгээний талаар илтгэл тавьж, хэлэлцүүллээ. Мөн нийслэлийн эрүүл мэндийн газар, аймгийн эрүүл мэндийн газрын асуудал хариуцсан мэргэжилтнүүд тулгамдсан асуудлаа хэлэлцүүлж, нийт оролцогчид тулгамдсан асуудал, шийдвэрлэх гарцыг тодорхойлохоор бүлгээр ажиллав. Сувилахуй, эх барихуйн асуудлаар 2020 онд хийх ажлын төлөвлөгөөнд тусгуулах ажлыг нэгтгэн, ЭМЯ-ны удирдлагад танилцуулахаар шийдвэрлэлээ.

“ӨСВӨР ҮЕИЙНХНИЙ ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЦАХИМД СУУРИЛСАН ТАНДАЛТЫН ТОГТОЛЦОО" СЭДЭВТ ЦАХИМ ХУРЛЫГ ЗОХИОН БАЙГУУЛАВ

ЭМС-ын 2015 оны 6-р сарын 5-ны өдрийн “Өсвөр үеийн эрүүл мэндийн мэдээллийн маягт батлах тухай” 224 тоот тушаалд заасны дагуу 2015 оны 7-р сарын 1-нээс эхлэн ЭХЭМҮТ-ийн Тандалт судалгааны алба улсын хэмжээнд өсвөр үеийн эрүүл мэндийн мэдээллийг цахимаар хүлээн авч эхэлсэн бөгөөд өсвөр үеийнхэнд нийгэм, сэтгэлзүйн цогц тусламж үйлчилгээ үзүүлсэн талаарх нэгдсэн мэдээллийн сантай болж, гарсан үр дүнг илүү бодитой үнэлж, урьдчилан сэргийлэх үйл ажиллагааг авахын тулд 2019 онд тандалтын тогтолцоог боловсронгуй болгож, програм хангамжид өргөтгөл хийсэн. 2019 оны 12-р сарын 4-нд програм хангамжийг өргөтгөсөнтэй холбоотой шинэ програм хангамжийг өсвөр үеийн эмч, мэргэжилтнүүдэд танилцуулсан цахим хурлыг ЭХЭМҮТ-ийн эмчилгээ эрхэлсэн дэд захирал Ц.Алтантуяа удирдан, "ӨСВӨР ҮЕИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ТАНДАЛТЫН ТОГТОЛЦОО” сэдвээр хийлээ. Цахим хуралд ЭХЭМҮТ-ийн ТСА-ны Хүүхдийн их эмч Т.Номиндэлгэр, “Өсвөр үеийн эрүүл мэндийн тандалтын тогтолцооны өнөөгийн байдал”, ТСА-ны инженер Б.Жаргал “Өсвөр үеийн эрүүл мэндийн мэдээллийн цахим програм” сэдвээр мэдээлэл хийлээ. Уг цахим хуралд ЭХЭМҮТ-ийн Өсвөр үеийн клиникийн эмч М.Мөнххишиг, сэтгэлзүйч А.Бумбаяа, нийгмийн ажилтан Н.Эрдэнэчимэг, Увс аймгийн өсвөр үеийн зөвлөгч, Тандалт судалгааны алба, 21 аймгийн өсвөр үеийн эмч, мэргэжилтэн, сэтгэлзүйч, нийгмийн ажилтан, зөвлөгч нарын 60 хүн оролцлоо. ЭХЭМҮТ-ийн Өсвөр үеийн эмч М.Мөнххишиг, ТСА-ны эмч, мэргэжилтнүүд хурлын үеэр гарсан асуулт, хариулт, санал хүсэлтэнд хариулж, цаашид мэдээллээ үнэн зөв, шуурхай оруулж, мэдээлэл, програмтай холбоотой санал хүсэлтээ тус алба руу явуулахыг уриалав. Хуралд идэвхитэй оролцож хамтран ажилласан эмч мэргэжилтэн нартаа талархал илэрхийлье.

ЦАХИМ ХУРАЛ ЗОХИОН БАЙГУУЛЛАА

ЭХЭМҮТ-өөс ЭМС-ын А/207 тоот тушаалын 3.2.5, 3.2.6, 3.2.7 заалтын дагуу эхийн эндэгдлийн тохиолдлыг танилцуулж, эхийн ноцтой хүндрэл, эндэгдлээс сэргийлэх зорилгоор “Жирэмсэн, төрсний дараах үеийг хүндрүүлсэн тархины судасны эмгэгүүд, яаралтай авах арга хэмжээ, зөвлөмж” сэдэвт цахим хурлыг 2019 оны 12 дугаар сарын 03-ны өдөр зохион байгууллаа. Цахим хурлыг ЭХЭМҮТ-ийн Эмчилгээ эрхэлсэн дэд захирал Г.Баттулга нээж, 2017-2019 оны эхний 11 сарын байдлаарх улсын хэмжээний эхийн эндэгдлийн тухай мэдээллийг танилцууллаа. Тэрээр 2019 оны эхийн эндэгдлийн шалтгаанд эх барихын бус шалтгаан давамгайлж байгаатай холбогдуулан, эхийг жирэмслэлт, төрөлтөд бэлтгэхийн тулд нөхөн үржихүйн насны эмэгтэйчүүдийг урьдчилан сэргийлэх үзлэг, шинжилгээнд хамруулан, эрхтэн тогтолцооны хавсарсан эмгэгийг илрүүлэх, эмчлэх, эрүүлжүүлэх ажлыг үр дүнтэй хийх, жирэмснийг эрт илрүүлэх, өндөр эрсдэлтэй жирэмсэн эхийн жирэмснийг үргэлжлүүлэн тээлгэх эсэх асуудлыг эх барих эмэгтэйчүүдийн эмч холбогдох нарийн мэргэжлийн эмч нартай хамтран эрт шийдвэрлэх асуудлыг онцгойлон анхааруулав. Түүнчлэн эхийн ноцтой хүндрэлээс сэргийлэхийн тулд жирэмсэн, төрөх, төрсний дараах үеийн эхийн хяналт, үзлэгийг улам сайжруулах, үүсэж болзошгүй эрсдэл хүндрэлийг эртнээс тооцох, оношилгоог цаг алдалгүй хийж, оновчтой эмчилгээг шуурхай эхлүүлэх арга барилд залуу эмч нарыг сургах шаардлага байгааг дурьдлаа. УГТЭ-ийн Харвалтын тасгийн эрхлэгч, АУ-ны магистр, Клиникийн профессор, тэргүүлэх зэргийн эмч Ж.Ариунаа жирэмсэн үед илрэх тархины судасны эмгэгүүдийн эмнэлзүйн онцлог шинж тэмдгүүд, уг эмгэгийг үүсэхэд нөлөөлөх хүчин зүйлс, оношилгоо, эмийн болон мэс заслын эмчилгээ, төрөлтийг шийдвэрлэх, үүсэж болзошгүй эрсдэл, хүндрэл, ялган оношилгооны талаар онолын мэдээлэл хийж, 2019 онд тархины цус харвалтаар эндсэн эхийн тохиолдолд хийсэн сургамж, зөвлөмжийг танилцууллаа. Тархины судасны эмгэгийг илрүүлэх зорилгоор жирэмсэн эх бүрт тархины дүрс оношилгоо (СТ, MRA) хийх боломж хязгаарлагдмал хэдий ч асуумжаар эхийн эмгэг хууч, тархины гэмтэл авч байсан эсэх, удмын ойр дотныхонд илэрч байсан өвчин эмгэгийн талаар тодруулж байхыг анхаарууллаа. Уг цахим хуралд ЭХЭМҮТ-ийн эмчилгээ эрхэлсэн дэд захирал, эх барих эмэгтэйчүүдийн эмч нар, ЭТҮЧА-ны менежер, ТСА, СМЗТ-ийн эмч нар, Өргөө, Хүрээ амаржих газар, УНТЭ, УГТЭ, ХУДЭМТ, СХДЭМТ, Налайх ЭМТ, Хүүхдийн төв сувилал, 21 аймгийн ЭМГ-ын эх барих эмэгтэйчүүдийн асуудал хариуцсан мэргэжилтэн, нэгдсэн эмнэлгийн чанарын албаны дарга, менежер, эх барих эмэгтэйчүүдийн эмч, зөвлөх эмч, ерөнхий мэргэжилтэн, мэдрэлийн эмч нар бүхий 175 хүн оролцлоо. УНТЭ-ийн ЭТҮЧА-ны менежер Ганчимэгийн тархины судасны эмгэгийг илрүүлэх дүрс оношилгоо (СТ, MRA)-ны зардлыг эрүүл мэндийн даатгалд оруулж өгөх боломж байгаа эсэх, тархины цус харвалтаас сэргийлэх, хянах менежментийн талаар тодруулсанд УГТЭ-ийн Харвалтын тасгийн эрхлэгч Ж.Ариунаа хариулт өглөө. Хэнтий аймгийн нэгдсэн эмнэлгийн эх барих эмэгтэйчүүдийн ерөнхий мэргэжилтэн Н.Ариунаа онош тодруулахаар мэдрэлийн эмчид өвчтөн явуулж байсантай холбоотой асуудлаар санал бодлоо хэллээ.

Долоон хүний амь аварсан хоёр эмчид баяр хүргэлээ

Өнгөрөгч арваннэгдүгээр сарын 19-нөөс 20-нд шилжих шөнө 04.30 цагийн үед Баянзүрх дүүргийн арванхоёрдугаар хороонд “Хүн угаартсан байна” гэх дуудлагын дагуу эмч Э.Одгэрэл, жолооч Т.Гүнтэвсүрэн нар дуудлагаар очжээ. Улмаар байшингийн гал хажуу гэр лүү дамжиж, угаартсан иргэд галын аюулд өртсөн байсан аж. Ингээд мэргэжлийн ур чадвар гарган хурдан шуурхай ажиллаж, 2-13 насны таван хүүхэд, хоёр иргэнийг цаг алдалгүй гаргаж, эрдэнэт хүний амь насыг аварсан бахдам гавьяа байгуулжээ. Тэд угаартсан хүмүүсийг аварч түргэн тусламжийн машиндаа оруулах үед гэр шатаж нурсан аж. Тэгвэл өчигдөр Нийслэлийн эрүүл мэндийн газраас албан үүргээ биелүүлж явахдаа эрдэнэт хүний амь насыг аварсан хоёр албан хаагчдад “Хүний төлөө” медалийг гардуулж, нэг сарын цалинтай дүйцэх хэмжээний мөнгөн урамшуулал олгосон билээ. Харин өнөөдөр Эрүүл мэндийн сайд Д.Сарангэрэл салбарынхаа хоёр ажилтныг хүлээн авч уулзан, Эрүүл мэндийн яамны жуухаар шагнаж, урамшууллаа. Түргэн тусламжийн Их эмч Э.Одгэрэл болсон явдлын талаар ярихдаа “Өнгөрөгч сарын 19-нөөс 20-нд шилжих шөнө албан үүргээ гүйцэтгээд явж байсан. Дуудлагын дагуу очиход 50 гаруй насны иргэн хашааны гадаа тосч аваад “Байшин шатаж байна, бидэнд туслаач, гал дуудаж өгөөч” гэсэн. Бид маш шуурхай 101 рүү тусламж дуудаад, угаартсан хүмүүс хаана байгааг асуулаа. "Угаартсан иргэд урд талын гэрт байгаа" гэсэн. Улмаар байшингийн гал гэрийн дээд талын даавуу руу орж эхэлсэн учраас гэр лүү хурдан гүйж орсон. Гэрийн голын орон дээр таван хүүхэд, 20, 50 орчим насны хоёр эмэгтэй байлаа. Би гэр шатаж эхэлснийг дуулгаад хүүхдүүдийг ороож машинд оруулсан. Мөн 50 гаруй насны эмэгтэйг аваад гарсан. 28 орчим насны эмэгтэй өөрөө хүрэм нөмрөөд бидэнтэй хамт гарсан. Ер нь бол бүгд л өмссөн хувцастайгаа л гарч амжсан даа. Ингээд хүүхдүүдийг ЭХЭМҮТ-д хүргэж, 56 настай эмэгтэйг Цэргийн төв эмнэлгийн яаралтай тусламжийн тасагт хүргэж өгсөн” хэмээн ярив. Эрүүл мэндийн сайд Д.Сарангэрэл хүний төлөө хэмээн тангараг өргөсөн хоёр ажилтнаараа бахархаж байна хэмээгээд “Та бүхний буян заяа дэлгэрэг. Долоогийн долоон хүний алтан амь аварна гэдэг буянтай үйл хэрэг. Тиймээс миний зүгээс тусалж болох бүх зүйлээр туслахад бэлэн. Та бүхэн ч гэсэн нэгэн халуун ам бүлийг гэртэй болгох хандивын аянаа зохион байгуулаарай” хэмээлээ. Их эмч Э.Одгэрэл нь 2012 онд “Ач” анагаах ухааны их сургууль төгссөн бөгөөд 2017 оны арванхоёрдугаар сараас эхлэн Нийслэлийн Түргэн тусламжийн төвд их эмчээр ажиллаж байгаа аж. Харин жолооч Т.Гүнтэвсүрэн нь тус төвд 2003 оноос хойш ажиллаж буй бөгөөд эрүүл мэндийн салбарт тасралтгүй 23 жил ажиллажээ.

ТӨСӨЛД САНАЛ АВЧ БАЙНА